Złoty Potok i okolice Śladami Krasińskiego i Raczyńskich

W kolejne miejsce jakie bym Was chciał zabrać jest Złoty Potok. Niby mała miejscowość, wieść jak wiele innych na mapie. Człowiek przejeźdża i nawet nie wie co mija. Wpisując w Google Złoty Potok czytamy wieś w Polsce położona w Województwie śląskim, w powiecie Częstochowskim w gminie Janów w Jurze Krakowsko- Częstochowskiej. No szału nie ma, nie Kraków nie Energylandia, nuda.

Złoty Potok i Zygnunt Krsiński

Szukając dalej, wgłębiając się dalej, czekają tam nie małe atrakcję które warto zobaczyć i zwiedzić, postaram się
zachęcić Was, abyście jednak następnym razem jak będziecie w okolicy przejazdem, przystanęli i
zwiedzili tą malowniczo usytuowaną wieś albo i nawet specjalnie do niej ściągnęli
Mało kto wie, albo zapomniał, ale właśnie z Złotym Potoku przebywał sam Zygmunt Krasiński twórca
epoki romantyzmu,pisarz najwybitniejszych dramatów taki jak Nie- Boska komedia i Irydiona.

Zygmunt Krasiński, jeden z naszych trzech wieszczy, odwiedził rejon Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej aż trzykrotnie. Pierwszy raz 1849 będąc na Jasnej Górze, zwiedzał jurajskie okolice.

W 1852 gdy Ojciec pisarza Wincenty Krasiński zdecydował się na zakup tutejszych dóbr, Zygmunt odwiedził Złoty Potok przejazdem. Latem 1857 wieszcz przybył tu z żoną Elżbietą z Branickich i swoimi dziećmi do swojego Ojca. Teren ten najwyraźniej przypadł Krasińskiemu do gustu. Snując się po okolicy wraz z rodziną, Poeta nadawał nazwy tutejszym stawom, skałkom i źródłom. Niestety jego pobyt nie miał Happy Endu bo sielski wypoczynek w pięknym miejscu przerwała śmierć najmłodszej córki,
czteroletniej Elżbiety. Wówczas wiesz zdecydował się na wyjazd do Paryża. Jednym z zabytków Złotego Potoku jest właśnie dworek związanym z osobą Zygmunta Krasińskiego.

Ojciec generał Wincenty Krasiński zakupił ten obiekt w 1851. W dworku obecnie mieści się Muzeum Regionalne im. Zygmunta Krasińskiego . Placówka została otwarta w 2008 roku z inicjatywy władzy gmin. Kontynuuje tradycje Muzeum Biograficznego im. Krasińskiego, które działało w latach w 1985-2007. Wśród eksponatów prezentowanych w muzeum znajdują się pierwsza wydanie niektórych utworów Zygmunta Krasińskiego, portrety rodziny, a także ( przeznaczone dla Delfiny Potockiej) pianino marki „Erard” które rzekomo sam Fryderyk Chopin pomagał w wyborze poecie.

Zwiedzamy Pałac Raczyńskich

Pałac Raczyńskich w Złotym Potoku, okazały klasycystyczny pałac stojący z Parku, obok dworu Krasińskich. Pałac został wzniesiony w 1851 roku, wcześniej stał tam zamek i jeszcze dwór obronny z wieżą. Gen. Wincenty Raczyński wzniósł rezydencję pałacową w stylu neoklasycznym. 1857 roku przebywał w niej wieszcz Zygmunt Krasiński, niestety nagła śmierć Elżbiety przerwała pobyt w tak urokliwym miejscu, pisarz opuścił Jurę oraz Polskę, wyjechał do Paryża i już więcej w kraju się nie pojawił.

W 1877 roku do Złotego Pokotu przybywa najstarsza córka Zygmunta Krasińskiego, Maria Beatrix. Wyszła Ona za mąż za hrabiego Aleksandra Raczyńskiego, małżonkowie doprowadzają pałac do stanu świetności. Ponowny remont który został wykonany w pałacu dokonał syn Mari i Aleksandra, hr. Karol Raczyński na początku XX wieku. Pałac jest jedno piętrowy, nad wejściem znajduje się herb Raczyńskich, wejścia strzegą dwa kamienne lwy z kartuszami herbowymi Raczyńskich i Czetweryńskich. Wnętrze było wielokrotnie przebudowane.

Nieliczne elementy wyposażenia można po podziwiać w dworku obok. Dzieła sztuki i inne cenne elementy wywieźli Niemcy
1945 roku, reszta została zniszczona – wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej. Pałac na obecną chwile jest opuszczony i choć prezentuje się znakomicie, zaczyna pomału niszczeć. Dzieję się dlatego tak, że obecny właściciel skarb państwa toczy spór o niego ze spadkobiercami po Raczyńskich. Nad malowniczym stawem Irydion nad którym stoi Pałac Raczyńskich gdzie jego piękne oblicze można podziwiać w lustrze wody i to wszystko znajduje się w pięknym Parku Zabytkowym. Aż trudno uwierzyć,  spacerując po parku, siedząc na ławce wpatrując się w staw którego nazwę nadał sam Zygmunt Krasiński, że jeszcze nie tak dawno On w raz ze swoją rodziną wypoczywał, spacerował, bawił się ze swoimi dziećmi, ganiał w berka właśnie w tym miejscu.

Rezerwat Parkowe w Złotym Potoku oraz Brama Twardowskiego

Rezerwat Parkowe w Złotym Potoku jest rezerwatem leśno-krajobrazowym o powierzchni ponad 155ha, to najbardziej malownicza cześć doliny Wiercicy. Rezerwat parkowe kryje krystaliczne czyste źródła,\ formy skalne, potok oraz założone przez człowieka stawy. Przez rezerwat przebiega kilka szlaków turystycznych m.in. Szlak Orlik Gniazd. Do najciekawszych obiektów form skalnych w rezerwacie parkowa należy Jaskinia Niedzwiedźia, Diabelskie Mosty i słynna Bram Twardowskiego. Nazwy ostańców zostały nadane przez samego Zygmunta Krasińskiego.

Brama Twardowskiego to Ona najbardziej przykuwa swoją uwagę, uznawana jest za jedną z najpiękniejszych ostańców skalnych na Jurze Krakowsko – Częstochowskiej. Skała ta przypomina ostrokułową bramę o wysokości 4m. Swoje najpiękniejsze obliczę pokazuje podczas Złotej Polskiej Jesieni. Z bramą Twardowskiego krążą różne legendy, nazwę nawiązują do czarnoksiężnika Twardowskiego który dosiadł koguta odbijając się od góry bramy wznosząc się do góry uciekł diabłu na księżyc gdzie podobno

przebywa do dzisiaj.

Szczeliny które znajdują się nad wejściem do bramy przypominające odbicie pazurów jedni uważają, że to jest odbicie po kogucie na którym wzbił się Twardowski a drudzy, że zostawił je sam diabeł. Oprócz legendy Bramy Twardowskiego jest też to miejsce historyczne, w tym rejonie miały miejsce walki toczone podczas kampanii obronnej w 1939r. W czasie wojny był to też teren  działań partyzanckich. We wrześniu 1944 roku, 300 osobowy Batalion Armii Krajowej stoczył tu potyczkę z przeważającymi siłami
niemieckimi. W rezerwacie znajduje się staw Sen Nocy Letniej a wraz z nim zabytkowy Młyn Kołaczew z którego bije źródło Spełnionych Marzeń, legenda głosi kto skosztuje jego wody i rzuci za siebie zielonym kamieniem spełnione marzenie spełni się.

Gdzie na wykwintne jedzenie - Pstrągarnia Raczyńskich

Robiąc sobie krótką przerwa od zwiedzania i informacji, zawitajmy w Knajpce w Pstrągarni Raczyńskich aby skosztować Złotopotockiego Pstrąga. Pstrągarnia w Złotym Potoku ma już swoje lata założona została w 1881 roku przez samego Hrabiego Edwarda Raczyńskiego czyli zięcia Zygmunta Krasińskiego. Hrabia Raczyński podróżując po Ameryce Północnej tak polubił smak pstrągów, że postanowił założyć w Polsce ich hodowlę. Ikrę przetransportował w odpowiednim zabezpieczeniu z mchu i lodu w drewnianych skrzyniach. Urządzenie stawów zlecił hrabia najlepszemu specjaliście inżynierowi Michałowi Girdwoyniowi, który był także doskonale wykształconym biologiem, specjalistą od ryb i pszczół. Wykorzystując źródła „ Zygmunt” i „Elżbieta”, które dają początek bystrej i czystej rzece Wiercicy. Źródlana woda świetnie nadawała się nadawała się do sztucznej hodowli ryb  łososiowatych.

Wnet w dolinie Wiercicy powstały 22 akweny o łącznej powierzchni 13h, ich głębokość sięgała 4m. Postawiono również budynek wylęgarni. Pierwsza ikra pstrąga tęczowego do Złotego Potoku przetransportowano aż z Kalifornii, pieczę nad tym miał sam senator ameryki, dla tego na jego cześć Hrabia Edward Raczyński zmienił nazwę stawu Gorzkich Łez na Amerykan, który zwie się po dzień dzisiejszy. W letnie weekendy do złotopotockiej pstrągarni ustawiają się kolejki, bo wieloletnia sława smażonych pstrągów przyciąga chętnych do skosztowania tej ryby. Osiedle Wały w Złotym Potoku w Rezerwacie Parkowa, naprzeciwko Pstrągarni, wznosi się popularna Skała z Krzyżem – ostaniec na którym wzniesiony został krzyż żeliwny, to pamiątką  powstańczego zrywu ludności w czasie insurekcji kościuszkowskiej. Na skale widnieje też herb rodowy Krasińskich, który kazał wykuć Wincenty Krasiński. Tuż za Skała z Krzyżem wieki temu znajdowało się grodzisko, posiadające potrójne wały które wzniesiono z ziemi i kamieni oraz drewna. Funkcjonujące od VIII do XII wieku plemię liczące kilkaset osób sławiące boga Światowida o czterech twarzach. Kończąc naszą wędrówkę po Złotym Potoku zachęcam jeszcze do przespacerowania się po Alei Klonów, zabytkowa

A teraz na spacer po Alei Klonów

Aleja Klonów w Złotym Potoku została posadzona na polecenie hrabiego Wincentego Krasińskiego. Była to główna droga z pałacu w Złotym Potoku do Częstochowy. Wielokrotnie przemykała tędy karoca z hrabiom do Częstochowy na Jasną Górę. Obecnie ta malowniczą aleją wiele osób spaceruje, jeździ na rowerze a fotografowie tworzą tworzą piękne sesje zdjęciowe. Aleją Klonów wiedzie też główny szlak turystyczny Polski – Szlak Orlich Gniazd – z Krakowa do Częstochowy. W latach 60. XX w. Aleja Klonów została wpisana do ewidencji zabytków. W ciągu nie mal 200 lat wiele tych starych drzew zostało powalonych przez wiatr. W kwietniu 2008 roku.

Urząd Gminy Janów wspólnie z Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego podjęli się przeprowadzenia renowacji zgodnie z projektem „ Ochrona i odbudowa zabytkowych parków przypałacowych – leczenie oraz odnowa drzewostanu i pielęgnacja. Aleja najpiękniej jawi się jesienią, gdy przebarwiają się liście klonów.

Dodatkowe informacje w Złotym Potoku, w sierpniu co roku odbywa się impreza plenerowa Święto Pstrąga, podczas której trwa nieustanna degustacja pstrąga- symbolu Złotego Potoku, ale i na lewek. Impreza odbywa się właśnie nad Stawem Amerykan, gdzie są punkty gastronomiczne, park linowy czy wypożyczalnia rowerów. Natomiast w lipcu na cały weekend zjeżdżają się  miłośnicy kina na Jurajskie Lato Filmowe. Przez kilka dni trwa ogromny piknik filmowy,na błoniach koło Stawu Amerykan. Oprócz projekcji filmów na telebimie towarzysza też inne imprezy, spotkania z aktorami, zlot starych samochodów. Mam nadzieję, że zachęciłem Was do odwiedzenia Złotego Potoku, zasmakowania pstrąga, przespacerowania się Aleją Klonów, przejścia pod Bramą Twardowskiego czy zaczerpnięcia wody z źródła Spełnionych Marzeń aby spełniły się Wasze Marzenia do Zobaczenia z Złotym Potoku.

Informacje dodatkowe o Złotym Potoku

Dlaczego warto odwiedzić Złoty Potok?

Złoty Potok to wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim. Do 1952 roku istniała gmina Potok Złoty. Początki osadnictwa nad Wiercicą datuje się na VIII / IX w., gdy powstało grodzisko Osiedle Wały. Pierwsza wzmianka o wsi Potok pochodzi z 1153 roku.

Atrakcje turystyczne Złotego Potoku

W 1298 roku Bartosz z rodu Odrowążów ufundował drewniany kościół parafialny a w połowie XV w. zbudowano murowany kościół w stylu gotyckim. Przebudowywano go wielokrotnie lecz obecnie jest budowlą bezstylową. Od drugiej połowy XV wieku Potok był własnością osób związanych z rodziną Potockich. W XVI wieku zbudowano w Złotym Potoku dwór. W 1851 roku majątek stał się własnością Krasińskich, od których w 1881 roku przeszedł w ręce Raczyńskich.

Tuż za źródłami Wiercicy znajduje się pstrągarnia. Założona jako jedna z pierwszych w Europie w 1881 roku, na polecenie hr. Edwarda Raczyńskiego. Projekt wykonał Michał Girdwoyń. W 1881 r. wpuszczono partię ryb łososiowatych. Małe stawy o dobrze natlenionej wodzie i stosunkowo niskiej temperaturze sprzyjały rozwinięciu się hodowli. Założone gospodarstwo było największym w zachodniej Europie. Krystalicznie czysta woda ze źródeł Elżbiety i Zygmunta zasila stawy Pstrągarni w Złotym Potoku. Była ona najstarsza na kontynentalnej Europie. W połowie XIX w. hrabia Edward Raczyński, postanowił założyć hodowlę ryb łososiowatych w Złotym Potoku. W 1881 r. z Ameryki przypłynęła ikra pstrąga tęczowego. I tak właśnie, ta królewska ryba, czyli pstrąg tęczowy, ze Złotego Potoka rozprzestrzenił się. Za pstrągarnią i Stawem Zielonym, inaczej nazywanym „Snem Nocy Letniej”,znajduje się zabytkowy młyn wodny „Kołaczew”. Powstał na początku XX w. a odbudowany został po pożarze w 1928 r.. Znajduje się wśród innych obiektów na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego.11 września 1944 roku, w pobliskich lasach miała miejsce bitwa między batalionem partyzanckim o liczebności 400 ludzi a dwutysięczną armią niemiecką. W bitwie zginęło 25 partyzantów i 68 Niemców. Bitwa zakończyła się odwrotem partyzantów. Poległych z batalionu, upamiętnia tablica wmurowana na ścianie frontowej kościoła w Złotym Potoku. Stawy nazwane są na cześć wieszcza, Zygmunta Krasińskiego. Powstały w taki sposób stawy: “Miłość”, “Przyszłość”, “Pokusa”, “Nocy Letniej”, “Żalu”.

Pałac Raczyńskich w Złotym Potoku, został wybudowany w XIX w. na miejscu pałacu, był niegdyś dwór, zwany Zameczkiem. Był to prawdopodobnie mur obronny. W połowie XIX wieku, dwór popadł w ruinę. W drugiej połowie XIX wieku majątek odkupił i odbudował Wincenty Krasiński. Zbudował on pałac w stylu klasycystycznym a sąsiadujący dworek, przeznaczony został dla jego syna Zygmunta. Po jego śmierci, majątek przejęła córka poety Maria, później żona Raczyńskiego. Rodzina przebudowała pałac, którego kształt widzimy dzisiaj. Po 1945, w pałacu mieściła się szkoła.

W 1857 roku, w Złotym Potoku, przebywał jeden z najlepszych polskich artystów epoki romantyzmu. Mowa o Zygmuncie Krasińskim. Przybył do Złotego Potoku wraz z żoną, Elżbietą z Branickich i dziećmi. Spacerował po lasach, odpoczywał i spędzał czas w zgodzie z naturą. Pobyt w Złotym Potoku, przerwała mu śmierć najmłodszej córki. Obecnie w dworku gdzie mieszkał Krasiński, mieści się muzeum. Muzeum Regionalne im. Zygmunta Krasińskiego w Złotym Potoku otwarte jest od 2008 w dworku Krasińskich z inicjatywy władz gminy. Nowo powstała placówka podlega bezpośrednio UG w Janowie oraz Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Po wojnie w dworku mieszkali nauczyciele Technikum Rolniczego, które działało w pałacu Raczyńskich. Istniało tu Muzeum Biograficzne im. Zygmunta Krasińskiego, będące jednym z oddziałów Muzeum Częstochowskiego. Muzeum zostało oddane skarbowi państwa a ten przekazał go samorządowi terytorialnemu. Gmina wyremontowała wtedy dworek i otworzyła muzeum regionalne. W skład wchodzi park pałacowy z XIX wieku, 40 hektarowy, w stylu angielskim. Przez środek przepływa Wiercica (zdecydowała ona o nadaniu parkowi romantycznego charakteru). Park został zaprojektowany przez Franciszka Szaniora. Postanowił on urozmaicić park o florę i faunę z modrzewi japońskich, tulipanowcy amerykańskich itd. Na terenie można znaleźć pomnik przyrody, około 600-letni dąb szypułkowy.

Pomnik Jana Kiepury w Złotym Potoku to pomnik zrobiony dla Jana Kiepury. Był to polski śpiewak i aktor. Był znany za granicą i odnosił sukcesy na teatrach świata i salach koncertowych. Za zarobione w tym czasie pieniądze, w okresie międzywojennym wybudował w Krynicy-Zdroju hotel “Patria”. Był również scenerią paru filmów realizowanych pod koniec lat 30.

Kiepurowie przenieśli się do Janowa w 1905 roku. Jan z bratem chodzili do przedszkola a ojciec Franciszek, prowadził piekarnię. Pomnik Jana znajduje się niedaleko pałacu, w dawnym majątku Raczyńskiego. Odsłonięcie pomnika dokonało się w 2002 roku. Wyryto na postumencie inskrypcję: Tutaj do ochronki prowadzonej przez hr. Stefanię Raczyńską uczęszczał Jan Kiepura, światowej sławy polski tenor. W stulecie urodzin - mieszkańcy Gminy Janów i fundator Bożena Gul z Secemina, absolwentka LE w Złotym Potoku. Czerwiec 2002.

Brama Twardowskiego to forma skalna, przypominająca ostrołukową bramę. Położona jest na malowniczym rejonie doliny Wiercicy – kilka km od Złotego Potoku. Skała ta ma 4 m wysokości i uznawana jest za jeden z piękniejszych ostańców skalnych na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Swoją nazwę zawdzięcza Zygmuntowi Krasińskiemu.Kiedy przebywał latem w Złotym Potoku w 1857 roku, zwiedził okolice i nadał nazwy wielu tamtejszym miejscom. Położona jest przy lokalnej drodze, prowadzącej ze Złotego Potoku do Siedlca. Uchodzi za symbol północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Zbudowana ze skalistego wapienia, powstałego w okresie jury. Już za czasów poety, miejsce było atrakcją turystyczną. W tym rejonie miały miejsce walki podczas kampanii obronnej 1939 r oraz później, w czasie wojny. We wrześniu 1944 roku, 300-osobowy Samodzielny Batalion Armii Krajowej walczył tutaj z siłami niemieckimi Legenda wiąże ostaniec z postacią Twardowskiego, który miał uciekać tędy przed diabłem. Szlachcic, okazał się sprytny i dosiadł koguta, a odbijając się od stojącej skały, wbił w niej dziurę i poszybował na Księżyc. Zbiór legend o Twardowskim jest bardzo charakterystyczny podobny do legend o Fauście powstałych w podobnym czasie. Twardowski zawarł umowę z diabłem. Chciał posiadać wielką wiedzę i znajomość magii. Twardowskiemu udało się przechytrzyć samego diabła i wylądował na księżycu gdzie przebywa po dziś dzień. Z Twardowskim wiąże się wiele legend na obszarze północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

Staw amerykan. Staw ten na początku nosił nazwę nadana przez Zygmunta Krasińskiego,”Staw Gorzkich Łez”. Poeta w tym miejscu opłakiwał śmierć swojej najmłodszej córeczki. W 1881 roku staw wszedł w skład Pstrągarni Raczyńskich i został przedzielony groblą. Raczyńscy po czasie stwierdzili, że czas żałoby dziewczynki już minął, więc zmienili nazwę stawu na Amerykan. Nazwali staw na cześć senatora amerykańskiego, który przywiózł ikrę pstrąga tęczowego z Ameryki do Złotego Potoku.

Staw otoczony jest częściowo rezerwatem „Parkowe”.

Zbiornik ten jest wykorzystywany jako dzikie kąpielisko, z polem biwakowym i miejscem na imprezy plenerowe np Święto Pstrąga. Staw ten magicznie zmienia kolory wraz z porą roku a dookoła niego widać brzozy, sosny i dęby. Legenda mówi że staw zapamiętuje twarze a letnią nocą w poświacie księżyca odtwarza ich twarze. Staw był miejscem do rytuałów dla plemienia zamieszkującego pobliskie prehistoryczne, skalne Osiedle Wały.

Pstrągarnia - O nas (pstragarnia.pl)

Pomnik Jana Kiepury w Złotym Potoku – Wikipedia, wolna encyklopedia

Złoty Potok (województwo śląskie) – Wikipedia, wolna encyklopedia

Muzeum Regionalne im. Zygmunta Krasińskiego w Złotym Potoku – Wikipedia, wolna encyklopedia

Pałac Raczyńskich w Złotym Potoku – Wikipedia, wolna encyklopedia

Brama Twardowskiego w Złotym Potoku - Szlak Orlich Gniazd (orlegniazda.pl)

122. Staw Amerykan w Złotym Potoku | Piękno istnieje (maliturysci.pl)