Za Szlakiem Orlich Gniazd - Zamek Rabsztyn i okolice

 Zwiedzamy zamek w Rabsztynie

Etymologia nazwy pochodzi z niem. Rabestein – pol. krucza skała. U podnóża góry, na której wznosi się średniowieczny zamek, znajdują się fragmenty renesansowego pałacu zbudowanego w XVII w. jako zamek dolny.

Historia zamku Rabsztyn

Pierwotny zamek, o którym wzmianki pochodzą z XIII w., był drewniany. Murowany wybudowany został za Kazimierza Wielkiego[3]. Król Ludwik Węgierski przekazał zamek księciu Władysławowi Opolczykowi wraz z innymi obiektami. Po odzyskaniu zamku z rąk Opolczyka Władysław Jagiełło przekazał zamek w zastaw za długi Spytkowi Melsztyńskiemu herbu Leliwa. W 1439 r. syn Spytka, o tym samym imieniu, zawiązał konfederację polskich husytów przeciw biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu. Po napadzie na obradującą w Nowym Korczynie radę królewską, został pokonany w bitwie pod Grotnikami, gdzie sam poległ. Jego majątek wraz z zamkiem został skonfiskowany w 1441 r. na rzecz skarbu królewskiego, a następnie oddany przez króla w tenutę (dzierżawę). W tej formie jako wiano Jadwigi z Książa przeszedł w ręce Andrzeja Tęczyńskiego. W 1442 r. na polecenie króla miał on wzmocnić zamek. Za udział w zabójstwie Andrzeja Tęczyńskiego, za sprawą jego brata Jana odsiadywał tutaj wyrok Marcin Bełza, jeden z rajców krakowskich[4]. Na początku XVI w. zamek znalazł się w rękach Bonerów, którzy przez trzy pokolenia sprawowali urząd starostów rabsztyńskich. W 1573 r. Seweryn Boner gościł na zamku króla Henryka Walezego. W 1587–88 podczas kampanii antyhabsburskiej dowódcą załogi był Gabriel (Hawryło) Hołubek, rotmistrz kozacki w służbie polskiej.

Zamek królewski w tenucie (dzierżawie) rabsztyńskiej w powiecie proszowskim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[5].

Po bezpotomnej śmierci Seweryna Bonera, w 1592 roku zamek stał się własnością Firlejów – wtedy też kolejnym starostą został Mikołaj Wolski, a potem marszałek wielki koronny Zygmunt Myszkowski. Prawdopodobnie ten drugi w początkach XVII w. rozbudował zamek w stylu renesansowym. U podnóża zamku górnego powstał zamek dolny z trójskrzydłowym pałacem o dwóch kondygnacjach, w którym było 40 pokoi. Całość założenia oddzielona była od reszty wzgórza murem z wieżą bramną i głęboką fosą, jednak zamek częściowo zatracił już swój charakter obronny w związku z rozwojem broni palnej.

W czasie potopu wycofujące się w 1657 roku wojska szwedzkie splądrowały i zniszczyły zamek, co poświadcza lustracja z 1660 roku. Zamku już nie odbudowano. Częściowo był jeszcze używany do początków XIX w., potem został opuszczony. W drugiej połowie XIX w. poszukiwacze skarbów wysadzili jedyną zachowaną część zamku – basztę oraz mury zamku dolnego.

Na zamku odbywają się coroczne turnieje rycerskie. Po trwającej kilka lat częściowej rekonstrukcji zamku, w 2009 r. oddano do użytku wieżę strażniczą i bramę główną[6].

Ruiny zamku w Rabsztynie pojawiły się w filmie w reż. Giacomo Battiato Karol. Człowiek, który został papieżem.

Współczesna historia Zamku Rabsztyn

 Obecnie po długich latach popadania w ruinę zamek został wyremontowany. Udostępniona została do zwiedzania wieża. A dla strudzonych powstała kawiarnia.

Polskie szybowce z Olkusza. Chata Kocjana

W bezpośrednim sąsiedztwie zamku znajduje się Chata Kocjana - dom z 1862 roku, który w 2004 roku rozebrano i przeniesiono z jednej z dzielnic pobliskiego Olkusza.

Antoni Kocjan, był najlepszym polskim konstruktorem szybowców. W czasie II wojny światowej aktywnie brał udział w ruchu oporu. Był członkiem referatu lotniczego Armii Krajowej. Zginął z rąk hitlerowskiego okupanta.

W chacie, znajduje się mini-muzeum a może raczej mini-skansen, znajdziemy szereg pamiątek i zdjęć sprzed ponad 70 lat.

Dojazd do Zamku w Rabsztynie

Najwygodniej do Olkusza dojechać z Katowic, można też z Kielc i Krakowa dalej pieszo lub PKS.

PKS: Z Krakowa i Katowic - PKS i minibusy. Dojazd również z Olkusza, choć odległość raczej na dłuższy spacer aniżeli przejażdżkę PKS-em (ok. 2-3 km).

Dla zmotoryzowanych: Z Olkusza wyjeżdżamy drogą nr 783 w kierunku Wolbromia. Tuż za tablicą Rabsztyn skręcamy w polną drogę w lewo, która dociera do podnóża zamku. Brak parkingu, można jednak swobodnie zaparkować "na dziko" pod zamkiem. Drugi parking znajduje się kilkaset metrów dalej koło Chaty Kocjana. Jest bezpłatny.

Dojścia lub dojazd rowerem: Od PKS ok.2-3 min. Można wyruszyć również z Olkusza drogą na Wolbrom lub czerwonym szlakiem "Orlich Gniazd" - ok. 30-40 min.

Źródło: Wikipedia https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Rabsztynie