Twierdza Nysa - historia krwią pisana

Szukasz ciekawych i atrakcyjnych miejsc na nową wycieczkę? Wybierasz się na Dolny Śląsk, w okolice Opola lub Ząbkowic Śląskich? Obierz kurs na Nysę i poznaj niesamowitą historię miasta i jego fortyfikacji, które zasługują na dłuższą opowieść. Położone nad Jeziorem Nyskim i rzeką Nysą Kłodzką, miasto było świadkiem wielu ważnych wydarzeń w dziejach Polski. Początki tego niegdyś obronnego grodu sięgają X wieku.

Dlaczego warto przyjechać do Nysy?

Osada handlowa, jaką na początku swojego istnienia była Nysa, powstała już przeszło tysiąc lat temu. Jej położenie na skrzyżowaniu dawnych szlaków handlowych, sprzyjało szybkiemu rozwojowi, dzięki czemu szybko stała się jednym z największych i najbogatszych średniowiecznych miast w kraju. Nysa uzyskała prawa miejskie w 1223 roku, a od 1290 roku była stolicą Księstwa Nyskiego.

Dla każdego, kto interesuje się historią państwa polskiego, wizyta w tym ciekawym mieście, dostarczy wielu wrażeń estetycznych, nowych informacji oraz faktów z historii. Jednymi z wielu nyskich zabytków, które warto zwiedzić, są: gotycki kościół Św.Jakuba i Św.Agnieszki, kościół Św.Piotra i Pawła, wieża wrocławska, wieża ziębicka, rynek i pałac biskupi i oczywiście twierdza nyska z wieloma obiektami fortecznymi na jej terenie i okolicy.

Dodatkowe atrakcje w mieście i okolicach to jezioro nyskie z kąpieliskiem i rejsami statku wycieczkowego, rozbudowana sieć tras rowerowych oraz ciuchcia kursująca po najważniejszych miejscach zabytkowego centrum miasta.

Nyskie fortyfikacje znane w całej Europie

Najbardziej znanymi na Dolnym Śląsku atrakcjami o charakterze militarnym, są Twierdza Kłodzko i Srebrna Góra. Twierdza Nysa, z zachowanymi w około 60% XIX wiecznymi zabudowaniami, jest jednak równie ciekawa i popularna wśród odwiedzających region. Pozostała do czasów współczesnych zabudowa zajmuję powierzchnię 80 hektarów.

Należy zaznaczyć, iż twierdza to nie tylko to, co widzimy nad ziemią. Tworzy ją także system podziemnych korytarzy, z których większość jest niestety zasypana lub pozalewana. Dla zwiedzających, na własną odpowiedzialność, udostępnionych jest kilka obiektów i korytarzy. Trzeba jednak bardzo uważać na ich stan techniczny i budowlany. Niektóre z zabudowań fortecznych, zostały przekształcone w magazyny, garaże lub teren rekreacyjny z boiskiem.

Najważniejsze zabytki i budowle twierdzy Nysa

Z murów i obwarowań, wzniesionych za czasów średniowiecza około roku 1350, przetrwały tylko dwie wieże, czyli wrocławska i ziębicka, które były wieżami bramnymi. Dodatkowe dwie baszty zamkowe, fragmenty murów obronnych twierdzy i jej fortyfikacje Nysa jako miasto, z wielką dbałością o detale odrestaurowała i udostępniła. Ostatnią pozostałością po tak zwanych bastionach staroholenderskich jest zachowany w dobrym stanie bastion św. Jadwigi. Służył kiedyś jako fabryka amunicji, więzienie i koszary. Aktualnie jest dostępny do zwiedzania i mieści się w nim punkt informacji turystycznej.

Przez wiele lat, kształt twierdzy i jej zabudowania, zmieniały się bardzo często. Ostateczny pierścień ziemnych obwałowań z bastionami i fosą, ukończono około 1700 roku. Następne lata to czas wzmacniania pozycji Nysy jako potężnej i silnej twierdzy na terenie Śląska. Jej położenie sprzyjało ochronie szlaków handlowych, przebiegających przez Morawy w kierunku Wiednia i Rzymu.

Obóz warowny i fort Prusy 

Fort Prusy jest najcenniejszym zachowanym obiektem militarnym na terenie twierdzy. Jest to potężna, dwukondygnacyjna cytadela powstała w latach 1743-45. Kształt jej obwałowań to pięcioramienna gwiazda, która otacza wysokie na dwie kondygnacje kazamaty. Miejsce budowy fortu wskazał ówcześnie panujący Fryderyk II. Jego lokalizacja na wzgórzach gwarantowała doskonałą pozycję do prowadzenia ostrzału.

W latach 1865-1880, do ochrony powstających i istniejących linii kolejowych wzniesiono trzy forty artyleryjskie. Wraz z przebudowanym Fortem Wodnym stanowiły pierwotną formę nowoczesnej twierdzy.

Powstałe w tym czasie obwarowania kolejowe oraz inne fortyfikacje twierdzy zachowały się do dziś w dość dobrym stanie.

Twierdza Nysa w czasach współczesnych

Po zakończeniu działań II wojny światowej większość obiektów twierdzy, pozostałych w dobrym stanie przejęło wojsko polskie. Pomimo wielu lat zaniedbań i braku odbudowy lub konserwacji pozostałych obiektów twierdzy, jej pierwotny kształt zachował się w dobrym stanie.

Od kilku lat działa w Nysie Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji. Jego celem jest ochrona i działania rewitalizacyjne obiektów fortecznych.

Na terenie twierdzy odbywają się systematycznie rekonstrukcje i inscenizacje historyczne. Największą z nich jest Bitwa o Nysę. Na przełomie lipca lub sierpnia wiele grup rekonstrukcyjnych z Polski i zagranicy uczestniczy w rekonstrukcji bitwy z 1807 roku, stoczonej przez wojska francuskie z obrońcami twierdzy. Oblężenie trwało aż 114 dni. W ostatnich kilku latach odrestaurowano, wyremontowano i udostępniono do zwiedzania turystom Bastion św. Jadwigi, Fort Prusy, Fort Wodny, Fort II i Obwałowania Wysokie.