Fabryka Oskara Schindlera w Krakowie Militaria Demobil Sklep militarny turystyczny wojskowy Survival Outdoor

Historia Fabryki Emalia Oskara Schindlera związana jest z budynkiem administracyjnym dawnej fabryki naczyń emaliowanych znanej jako Deutsche Emailwarenfabrik (DEF) Oskara Schindlera, znajdującym się na krakowskim Zabłociu.

Przed utworzeniem DEF działała tutaj Pierwsza Małopolska Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych „Rekord”, powstała w marcu 1937 roku. W budynku administracyjnym fabryki przy ul. Romanowicza 9 mieściły się dokumenty notarialne tej fabryki. Założycielami byli trzej przedsiębiorcy pochodzenia żydowskiego: Michał Gutman z Będzina, Izrael Kohn z krakowskiego Kazimierza i Wolf Luzer Glajtman z Olkusza. Glajtman wcześniej pracował w olkuskiej fabryce naczyń emaliowanych. W wyniku wynajmu hal produkcyjnych i zakupu działki od Fabryki Drutu i Siatek i Wyrobów Żelaznych SA, powstało wiele budynków, m.in. sztancownia, bejcownia i emaliernia.

Proces produkcji obejmował szereg etapów, od obróbki i tłoczenia blach, poprzez odkwaszanie naczyń w roztworach kwasu solnego, nakładanie warstw emalii w kilku etapach, po wypalanie w specjalnych piecach emalierskich. Gotowe naczynia trafiały do magazynów, skąd były wysyłane na sprzedaż.

W związku z trudnościami finansowymi i kilkoma przekształceniami własnościowymi, w czerwcu 1939 roku firma ogłosiła upadłość, co potwierdził Sąd Okręgowy w Krakowie w październiku 1939 roku, a syndykiem masy upadłościowej został adwokat dr Roland Goryczko.

Krakow_fabryka_Oskara_Schindlera_13

Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu Krakowa przez wojska niemieckie 6 września 1939 roku, sytuacja miasta i jego mieszkańców uległa radykalnym zmianom. W tym czasie, prawdopodobnie Oskar Schindler, członek NSDAP i agent niemieckiego wywiadu wojskowego Abwehry, pojawił się w Krakowie. Na początku pełnił funkcję powiernika w żydowskim sklepie z naczyniami kuchennymi przy ul. Krakowskiej. Jednak już w listopadzie 1939 roku przejął zarząd powierniczy nad spółką „Rekord” na Zabłociu, która znajdowała się w stanie upadłości.

15 stycznia 1940 roku, Schindler wydzierżawił budynki fabryczne przy ul. Lipowej 4 i Romanowicza 9 oraz zakupił gotowe wyroby i półfabrykaty. Dzięki kapitałowi udziałowca „Rekordu”, Abrahama Bankiera, i właściciela sklepu przy ul. Krakowskiej, Samuela Wienera, nabył również parcelę przy ul. Lipowej. Zmienił nazwę fabryki na Deutsche Emailwarenfabrik – DEF. Formalnie stał się jej właścicielem dopiero w 1942 roku.

Krakow_fabryka_Oskara_Schindlera_13

Po przejęciu zakładu, Schindler rozpoczął jego rozbudowę zgodnie z planami poprzednich udziałowców „Rekordu”. Finansowanie tej inwestycji było możliwe dzięki kapitałowi żydowskich przedsiębiorców, którzy otrzymywali w zamian towary lub zatrudnienie w fabryce. Prace nad rozbudową obejmowały stworzenie biura płac, gabinetu lekarskiego, ambulatorium, kuchni, stołówki, stajni dla koni, garaży samochodowych oraz hali fabrycznej z tokarkami, tłoczniami i narzędziownią. W latach kolejnych dobudowano halę sztancowni, wzorcownię, magazyny, zaplecze socjalne i administracyjne, a także gabinet i mieszkanie dla właściciela. Teren zakładu został uzupełniony o kolumny wejściowe, a brama zabezpieczająca dziedziniec fabryki stała się charakterystycznym elementem. Dodano również dwa piece parowe i w 1944 roku nową halę sztancowni zaprojektowaną przez biuro konstrukcyjne firmy Siemens, a także duży zbiornik przeciwpożarowy.

W fabryce produkcji naczyń emaliowanych na Zabłociu, zastosowano tę samą technologię co przed wybuchem wojny. Dodatkowo uruchomiono dział zajmujący się produkcją uzbrojenia, wytwarzając menażki dla Wehrmachtu, łuski oraz zapalniki do pocisków artyleryjskich i lotniczych. To była strategia mająca zapewnić przetrwanie fabryki w trudnych czasach wojennych. Jednak warunki pracy były bardzo trudne, zwłaszcza na stanowiskach przy piecach emalierskich i przy kadziach z kwasem siarkowym.

Krakow_fabryka_Oskara_Schindlera_13

Na początku zatrudnieni byli głównie Polacy, ale z biegiem czasu, zwiększała się liczba pracowników żydowskich rekrutowanych poprzez urząd pacy w getcie (od marca 1941 do marca 1943). Polacy przeważnie zajmowali stanowiska administracyjne. Liczba pracowników żydowskich wzrosła z nieco ponad 100 w 1940 roku do około 1100 w 1944 roku (łącznie z pracownikami trzech innych zakładów, skoszarowanych w podobozie przy DEF). Podczas trwania getta w Podgórzu, pracowników żydowskich transportowano do fabryki pod eskortą straży przemysłowej lub Ukraińców. Po likwidacji getta w 1943 roku, ocalałych Żydów z Krakowa przeniesiono do obozu pracy Płaszów. Wówczas Schindler zabiegał o zgodę na utworzenie podobozu obozu Płaszów na nabytej przez siebie działce, przylegającej do DEF. Pracowników Emalii i innych firm skoszarowano w barakach na Zabłociu, otoczonych drutem kolczastym, z wieżami strażniczymi i placem apelowym. O utrzymanie więźniów dbała służba medyczna, a lekarstwa dostarczała Żydowska Samopomoc Społeczna. Warunki życia były lepsze niż w obozie Płaszów, głównie dzięki współpracy z Polakami i możliwości kontaktu z miastem. Kontrole nad fabryką i obozem były częste, a często pojawił się komendant obozu Płaszów, Amon Goeth. Dzięki staraniom Schindlera, inspekcje były jednak mniej uciążliwe dla pracowników zakładu. Dopiero po przekształceniu obozu Płaszów w styczniu 1944 roku w obóz koncentracyjny, więźniów z Zabłocia objęto stałą kontrolą SS. Pracowali oni pierwotnie 12 godzin na zmianę w dwóch zmianach, później 8 godzin w systemie trzyzmianowym.

Wraz ze zbliżaniem się frontu wschodniego do Krakowa, Niemcy podjęli działania likwidacyjne wobec obozów i więzień na wschodnich terenach Generalnego Gubernatorstwa. W związku z tym Oskar Schindler zdecydował się na ewakuację swojej fabryki zbrojeniowej wraz z pracownikami do Brünnlitz w Czechach. Zakład został ulokowany w dawnej fabryce tekstyliów, która pełniła rolę filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Około 1200 więźniów pracowało tam do 8 maja 1945 roku, kiedy zostali uwolnieni przez Armię Czerwoną.

W wyniku przeniesienia produkcji do Brünnlitz, zakład przy ul. Lipowej 4 zaprzestał działalności. Dwa lata po zakończeniu II wojny światowej, zabudowania fabryczne zostały znacjonalizowane. W okresie od 1948 do 2002 roku funkcjonowały tam Zakłady Wytwórcze Podzespołów Telekomunikacyjnych "Telpod", a później Telpod SA. W ciągu tego czasu budynek fabryczny został przebudowany, dostosowując go do prowadzenia produkcji. Charakterystyczne elementy, takie jak brama wjazdowa, fasada budynku przy ul. Lipowej 4, oraz dwuspadowe dachy w halach fabrycznych, pozostały niezmienione.

Krakow_fabryka_Oskara_Schindlera_13

W 2005 roku tereny dawnej fabryki przeszły na własność miasta Krakowa. Po intensywnych dyskusjach i debatach z udziałem przedstawicieli różnych środowisk, dotyczących przyszłego przeznaczenia obszaru dawnej fabryki Oskara Schindlera, w 2007 roku przyjęto koncepcję podziału terenu między dwie instytucje kultury. Budynek administracyjny został przekształcony zgodnie z projektem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, który zakładał stworzenie wystawy opowiadającej o losach miasta i jego mieszkańców w okresie okupacji niemieckiej (1939–1945). Hale pofabryczne natomiast zostały przeznaczone na Muzeum Sztuki Współczesnej. Planowana jest ich przebudowa zgodnie z projektem wyłonionym w konkursie, który został stworzony przez włoskich architektów z pracowni Claudio Nardi Architetto.

Fabryka Oskara Schindlera w Krakowie

Opis

Bezpieczeństwo

Opinie o produkcie (0)